Speelgoed opruimen zonder strijd – met kleine kinderen [5 tips]

Je loopt de woonkamer in en je ziet het meteen: Lego over de hele vloer, overal speelgoedautootjes, en een knuffel die op mysterieuze wijze in de plantenbak is beland. Welkom thuis. Als je kinderen hebt, is dit geen uitzondering – het is gewoon dinsdag. Of woensdag. Of zondag…

Speelgoed opruimen staat bij gezinnen met jonge kinderen zelden bovenaan de prioriteitenlijst. En dat is logisch. Als je kinderen klein zijn, ben je bezig met de basis: hebben ze gegeten, zijn ze droog, slapen ze? Als ze iets groter zijn, ben je bezig met of ze niet van de bank af kletteren. Opruimen komt daarna – en soms niet.

Dat snap ik, ik heb het zelf ook zo ervaren. En toch is er iets te zeggen voor een beetje structuur, al is het maar zodat je ’s avonds rustig op adem kunt komen in je eigen huis. In deze blog deel ik tips voor speelgoed opruimen met kinderen.

De lat mag lager

Ik ben van huis uit iemand die het graag netjes heeft, dat zit er gewoon in. Maar op een gegeven moment heb ik tegen mezelf gezegd: als ik wil dat het hier altijd perfect opgeruimd is, maak ik mezelf gek. En mijn kinderen ook. Daar wordt niemand blij van!

Neem Lego. Is het haalbaar om na elk speelmoment alle blokjes perfect te sorteren per set, in aparte zakjes, of in de originele doos? Nee. Is het acceptabel dat alles in één grote Legobak gaat, door elkaar, maar bij elkaar? Voor ons wel. Het werkte. We konden snel het speelgoed opruimen, we wisten waar het was, en meestal stapte niemand met luid gevloek op een los blokje dat om halfzeven ’s ochtends extra veel pijn aan je voeten doet.

Ik heb ook vriendinnen gezien bij wie de lat hoger lag. Bij hen werd na elk speelmoment alles perfect opgeruimd – maar dat deed de moeder dan grotendeels zelf, terwijl de kinderen al lang naar het volgende moment door waren. Ik zeg niet dat dat fout is, maar het was niet wat ik wilde. Ik wilde dat mijn kinderen meededen, ook al duurde het dan twee keer zo lang.

De vraag is: wat is voor jou het minimum dat het fijn maakt? Niet perfect – fijn. Daar begint het.

Tip 1: Geef alles een vaste plek

Dit is de basis van alles, en tegelijk het meest onderschatte onderdeel van speelgoed opruimen. Niet een la vol willekeurige dingen, maar: de knuffels in de knuffelmand, de autootjes in de autobak, de Lego bij de Lego. Simpel, maar het maakt een wereld van verschil.

Als kinderen weten waar iets naartoe moet, kunnen ze het zelf doen – en dat is ook de bedoeling. Visuele hulpmiddelen helpen daarbij: een plaatje op de bak, een sticker op de plank. Zo kan ook een dreumes van twee al ‘helpen’ opruimen, ook al gaat dat vaak met meer enthousiasme dan precisie.

Wat een kleuterjuf mij vertelde: zij gebruikt een foto van hoe een kast of doos eruit moet zien als alles opgeruimd is, en hangt die op ooghoogte voor de kinderen. Zo kunnen ze zien hoe het hoort. Dat kan thuis ook prima werken. Dan hoef jij niet elke keer te zeggen hoe het moet, ze kunnen het zelf zien.

Een bijkomend voordeel: als je een keer echt wilt opruimen – visite op komst, of gewoon zin in rust – is het binnen tien á vijftien minuten opgeruimd. Alles heeft een thuis, het hoeft alleen maar daarheen.

Tip 2: Opruimen calculeer je in

Op de kleuterschool gaat niemand ervan uit dat de juf aan het einde van de dag de rommel van vijfentwintig kinderen zelf opruimt. Er wordt een opruimliedje gezongen, er is tijd voor ingepland, en het hoort er gewoon bij. Het spelen is pas klaar als er is opgeruimd.

Dat principe werkt thuis ook – maar dan moet je het bewust inbouwen. Niet als extra taak aan het einde van een al drukke middag, maar als onderdeel van de activiteit zelf. Je speelt een tijdje, dan ruim je op. Niet erna, niet snel tussendoor, maar als afsluiting. Je sluit iets af voordat je aan iets nieuws begint.

Dat vraagt ook iets van jou als ouder: de tijd ervoor nemen en jezelf niet (laten) opjagen. Als jij voelt dat je haast hebt, voelen je kinderen dat ook – en dan wordt opruimen een gevecht. Houd er rekening mee, geef ze de tijd, en het wordt vanzelfsprekender.

Wat daarbij helpt: kondig van tevoren aan dat het bijna tijd is. Niet op het moment zelf roepen ‘kom, opruimen’, maar vijf minuten eerder al: nog even, dan gaan we afsluiten. Zo kan je kind het speelmoment ook echt afronden – een toren afmaken, een puzzelstukje nog leggen – in plaats van dat er halverwege iets wordt afgebroken.

Tip 3: Speelgoed opruimen doe je samen

Samen opruimen is niet hetzelfde als dat jij aan het opruimen bent terwijl de kinderen toekijken. En ook niet dat jij opruimt nadat ze al weg zijn. Kinderen leren door te doen, en door jou te zien doen. Als jij altijd zelf de rommel wegwerkt – ook al gaat dat sneller en netter – leren ze dat opruimen iets is dat mama of papa doet.

Kleine kinderen kunnen al vroeg meedoen, ook al is het resultaat soms nog niet om over naar huis te schrijven. Een peuter die een knuffel in de mand gooit, doet mee. Geef kleine, concrete opdrachten: ‘Leg alle blokjes in de rode bak.’ Niet ‘ruim even op’ – dat is voor hen te abstract. En geef daarna een compliment als erkenning dat ze hebben meegeholpen.

Als opruimen altijd een strijd is, kan dat liggen aan het feit dat het nooit echt samen is gegaan. Het is, zeker op de lange termijn, slimmer naast elkaar op de grond te zitten en het gewoon te doen, dan om er een dagelijkse discussie van te maken.

Tip 4: Maximaal drie opruimmomenten per dag

Dit is misschien wel het meest bevrijdende inzicht: je hoeft niet de hele dag achter de rommel aan te lopen. Het is maar net waar jij die lat legt voor jezelf. Je kan bijvoorbeeld ook met jezelf afspreken dat je op vaste momenten opruimt. Bijvoorbeeld na het ontbijt, als je thuiskomt, en voor het slapen gaan – en laat het verder gewoon.

Dat klinkt misschien moeilijker dan het is als je van nature neigt naar netjes. Maar het alternatief – de hele dag door kleine beetjes opruimen, nooit klaar zijn, altijd het gevoel dat het nog niet goed is – kost jou misschien meer energie dan die drie momenten bij elkaar. En het geeft je rust: je weet wanneer je het doet, en je weet ook wanneer je het bewust laat.

Kleine kinderen zijn er ook bij gebaat: voorspelbaarheid geeft structuur. Als ze weten dat er voor het eten wordt opgeruimd, is het minder een verrassing en meer gewoon iets wat erbij hoort.

Tip 5: Minder speelgoed maakt opruimen makkelijker

Dit is er eentje waar je misschien niet gelijk aan denkt, maar hij is wel degelijk effectief: minder speelgoed opruimen begint bij minder speelgoed hebben. Niet perse minimalistisch, maar wel bewust.

Onderzoek laat zien dat kinderen met minder speelgoed vaak langer geconcentreerd spelen en meer creativiteit ontwikkelen, simpelweg omdat ze niet overweldigd worden door keuze. Een kamer vol speelgoed nodigt niet uit tot diep spelen, maar tot van het een naar het ander rennen en overal wat neergooien. Keuzestress!

Een praktische manier om dit aan te pakken is speelgoedrotatie: een deel van het speelgoed opbergen en wisselen per periode. Wat er niet is, hoeft ook niet opgeruimd te worden. En als het na een paar weken weer tevoorschijn komt, voelt het voor je kind als nieuw. Win-win.

Wat geef je jouw kinderen mee?

Achter al deze tips zit ook iets groters. Je speelgoed opruimen is een vaardigheid, net als leren fietsen of je eigen boterham smeren. Je leert het niet in één keer, je leert het doordat het onderdeel wordt van het dagelijks leven. Kinderen die van jongs af aan leren dat alles een plek heeft en dat je dingen afsluit voordat je aan iets nieuws begint, nemen dat mee als gewoonte.

Dat betekent niet dat het door dat inzicht elke dag soepel gaat. Er zijn dagen dat het niet lukt, dat niemand zin heeft, dat jij ook geen energie meer hebt voor de pedagogisch verantwoorde aanpak. Dat is oké. Het gaat om het patroon over de langere termijn, niet om de perfecte woonkamer.

En zelfs Marie Kondo – de opruimgoeroe – heeft de hoop op een perfect opgeruimd huis na de geboorte van haar derde kind (even?) opgegeven. Als dat geen geruststelling is…

Meer rust in je huis?

Als je merkt dat het opruimen in je huis structureel niet lekker loopt – niet alleen het speelgoed, maar ook de rest – dan kan het helpen om daar een keer rustig naar te kijken en om te ontdekken wat voor jóuw huis en gezin werkt. Ben je benieuwd hoe zo’n gesprek eruitziet? Plan gerust een vrijblijvende kennismaking.